Хушны самар бэлтгэл ба байгаль орчны тулгамдсан асуудал

Монгол Улсад хушны самар бэлтгэл, экспортын хэмжээ нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан байгаль орчин, экосистемд тулгарч буй эрсдэлүүд болон салбарын өнөөгийн байдлын талаарх нэгдсэн мэдээллийг хүргэж байна.

Байгаль орчин, экосистемд үзүүлж буй сөрөг нөлөө

• Зэрлэг амьтдын идэш тэжээлийн хомсдол: Самарыг их хэмжээгээр бэлтгэснээс үүдэн ойн амьтад æинхэнэ идэш тэжээлгүй болж, улмаар хоол тэжээл хайн хүн амьдардаг суурьшлын бүс рүү орж ирэх аюул тулгарч байна.
• Хуш ойн сүйрэл: Самарчид уулнаас самар түүхдээ хуш модыг нүдэж, холтсыг нь гэмтээснээс үүдэн олон зуун мянган хуш мод хатаж үхэх эрсдэл үүсээд байна.
• Бодлогын зөрчил: Самар экспортоос олох ашиг сонирхол нь төрийн зүгээс хэрэгжүүлж буй "Тэрбум мод" үндэсний хөдөлгөөн болон ойн хамгааллын бодлоготой зөрчилдөж байна.

Шийдвэрлэх боломжит арга зам: Хушны самар бэлтгэж, гадагш гаргахыг 5–10 жилийн хугацаатай бүрэн хориглосноор байгаль орчин болон ойн экосистем өөрөө сэргэх боломж бүрдэнэ.

Экспортын салбарын нөхцөл байдал ба статистик

Монгол Улсаас жилд экспортолж буй самрын хэмжээ байгалийн ургац болон төрийн квотоос шууд хамаардаг.

Жилийн экспортын үзүүлэлт:

• Дундаж хэмжээ: Жилд дунджаар 6,000 – 10,000 тонн (бүхэл болон цэвэрлэсэн идээ).
• Ургац сайтай жилд: 15,000 – 16,000 тонн бэлтгэж, экспорт 10,000 тонноос давдаг (2020, 2023, 2025 он).
• Ургац багатай жилд: Хязгаарлалт, тарифын улмаас 3,000 – 4,000 тонн хүртэл буурдаг.
• Мөнгөн дүн: Сор ургацтай жилүүдэд экспортын орлого 80 – 115 сая ам.доллар (280–300 тэрбум ₮)-т хүрдэг.
• Зах зээлийн хуваарилалт: Нийт экспортын 90 орчим хувийг БНХАУ эзэлдэг бөгөөд үлдсэн хэсгийг ЕХ, АНУ, Япон, ОХУ руу нийлүүлдэг.